Chương 7: OP-AMP_Khuếch đại và ứng dụng
T
5
: Là tầng đơn cực chuyển tiếp giữa vi sai và tầng cuối.
T
7
: Là mạch cực thu chung đầu tiên và T
8
là mạch di chuyển điện thế với điện trở 3.4k.
T
9
: Là mạch cực thu chung cũng là tầng cuối để đạt được tổng trở ra nhỏ.
7.2 MẠCH KHUẾCH ÐẠI OP-AMP CĂN BẢN:
Trong chương này, ta khảo sát op-amp ở trạng thái lý tưởng. Sau đây là các đặc tính
của một op-amp lý tưởng:
- Ðộ lợi vòng hở A (open loop gain) bằng vô cực.
- Băng tần rộng từ 0Hz đến vô cực.
- Tổng trở vào bằng vô cực.
- Tổng trở ra bằng 0.
- Các hệ số λ bằng vô cực.
- Khi ngõ vào ở 0 volt, ngõ ra luôn ở 0 volt.
Ðương nhiên một op-amp thực tế không thể đạt được các trạng thái lý tưởng như
trên.
Trương Văn Tám VII-5 Mạch Điện Tử
Chương 7: OP-AMP_Khuếch đại và ứng dụng
Từ các đặc tính trên ta thấy:
.
- Z
i
→ ∞ nên không có dòng điện chạy vào op-amp từ các ngõ vào.
- Z
0
→ 0Ω nên ngõ ra v0 không bị ảnh hưởng khi mắc tải.
- Vì A rất lớn nên phải dùng op-amp với hồi tiếp âm. Với hồi tiếp âm, ta có hai dạng
mạch khuếch đại căn bản sau:
7.2.1 Mạch khuếch đại đảo: (Inverting Amplifier)
Dạng mạch căn bản.
(7.2)
Nhận xét:
- Khi Z
f
và Z
i
là điện trở thuần thì v
0
và v
i
sẽ lệch pha 180
0
(nên được gọi là
mạch khuếch đại đảo và ngõ vào ( - ) được gọi là ngõ vào đảo).
- Z
f
đóng vai trò mạch hồi tiếp âm. Z
f
càng lớn (hồi tiếp âm càng nhỏ) độ
khuếch đại của mạch càng lớn.
- Khi Z
f
và Z
i
là điện trở thuần thì op-amp có tính khuếch đại cả điện thế một chiều.
Trương Văn Tám VII-6 Mạch Điện Tử
Chương 7: OP-AMP_Khuếch đại và ứng dụng
7.2.2 Mạch khuếch đại không đảo: (Non_inverting Amplifier)
Dạng mạch căn bản.
Suy ra:
Nhận xét:
- Z
f
, Z
i
có thể có bất kỳ dạng nào.
- v
0
và vi cũng có thể có bất kỳ dạng nào.
- Khi Z
f
, Z
i
là điện trở thuần thì ngõ ra v
0
sẽ có cùng pha với ngõ vào vi (nên
mạch được gọi là mạch khuếch đại không đảo và ngõ vào ( + ) được gọi là ngõ vào không
đảo).
- Z
f
cũng đóng vai trò hồi tiếp âm. Ðể tăng độ khuếch đại A
V
, ta có thể tăng
Z
f
hoặc giảm Z
i
.
- Mạch khuếch đại cả tín hiệu một chiều khi Z
f
và Z
i
là điện trở thuần. Mạch
cũng giữ nguyên tính chất không đảo và có cùng công thức với trường hợp của tín hiệu xoay
chiều.
- Khi Z
f
=0, ta có: A
V
=1 ⇒ v
0
=v
i
hoặc Z
i
=∞ ta cũng có A
V
=1 và v
0
=v
i
(hình
7.10). Lúc này mạch được gọi là mạch “voltage follower” thường được dùng làm mạch đệm
(buffer) vì có tổng trở vào lớn và tổng trở ra nhỏ như mạch cực thu chung ở BJT.
Trương Văn Tám VII-7 Mạch Điện Tử
Chương 7: OP-AMP_Khuếch đại và ứng dụng
7.2.3 Op-amp phân cực bằng nguồn đơn:
Phần trên là các đặc tính và 2 mạch khuếch đại căn bản được khảo sát khi op-amp
được phân cực bằng nguồn đối xứng. Thực tế, để tiện trong thiết kế mạch và sử dụng, khi
không cần thiết thì op-amp được phân cực bằng nguồn đơn; Lúc bấy giờ chân nối với nguồn
âm -V
CC
được nối mass.
Hai dạng mạch khuếch đại căn bản như sau:
Người ta phải phân cực một ngõ vào (thường là ngõ vào +) để điện thế phân cực ở
hai ngõ vào lúc này là V
CC
/2 và điện thế phân cực ở ngõ ra cũng là V
CC
/2. Hai điện trở R
phải được chọn khá lớn để tránh làm giảm tổng trở vào của op-amp. Khi đưa tín hiệu vào
phải qua tụ liên lạc (C
2
trong mạch) để không làm lệch điện thế phân cực. Như vậy, khi
phân cực bằng nguồn đơn, op-amp mất tính chất khuếch đại tín hiệu một chiều. Trong hình
a, mạch khuếch đại đảo, C
1
là tụ lọc điện thế phân cực ở ngõ vào (+). Trong hình b, mạch
khuếch đại không đảo, C
1
dùng để tạo hồi tiếp xoay chiều cho mạch và giữ điện thế phân
cực ở ngõ vào (-) là V
CC
/2. Ðộ khuếch đại của mạch vẫn không đổi.
7.3 MỘT SỐ ỨNG DỤNG CỦA OP-AMP:
7.3.1Mạch làm toán:
Ðây là các mạch điện tử đặc biệt trong đó sự liên hệ giữa điện thế ngõ vào và ngõ ra
là các phương trình toán học đơn giản.
a/ Mạch cộng:
Trương Văn Tám VII-8 Mạch Điện Tử
Chương 7: OP-AMP_Khuếch đại và ứng dụng
Tín hiệu ngõ ra bằng tổng các tín hiệu ngõ vào nhưng ngược pha.
Ta chú ý là vi là một điện thế bất kỳ có thể là một chiều hoặc xoay chiều.
b/ Mạch trừ:
Ta có 2 cách tạo mạch trừ.
* Trừ bằng phương pháp đổi dấu:
Ðể trừ một số, ta cộng với số đối của số đó.
v
2
đầu tiên được làm đảo rồi cộng với v
1
. Do đó theo mạch ta có:
Như vậy tín hiệu ở ngõ ra là hiệu của 2 tín hiệu ngõ vào nhưng đổi dấu.
* Trừ bằng mạch vi sai:
Dạng cơ bản
Thay trị số của v
m
vào biểu thức trên ta tìm được:
Trương Văn Tám VII-9 Mạch Điện Tử
Chương 7: OP-AMP_Khuếch đại và ứng dụng
c/ Mạch tích phân:
Dạng mạch
Dòng điện ngõ vào:
* Hai vấn đề thực tế:
- Ðiều kiện ban đầu hay hằng số tích phân:
Dạng mạch căn bản
Trương Văn Tám VII-10 Mạch Điện Tử
Chương 7: OP-AMP_Khuếch đại và ứng dụng
số thấp. Như vậy khi có R
f
, mạch chỉ có tính tích phân khi tần số của tín hiệu f thỏa:
, R
f
không được quá lớn vì sự hồI tiếp âm sẽ yếu.
d/ Mạch vi phân:
Dạng mạch
Vấn đề thực tế: giảm tạp âm.
Mạch đơn giản như trên ít được dùng trong thực tế vì có đặc tính khuếch đại tạp âm ở
tần số cao, đây là do độ lợi của toàn mạchĠtăng theo tần số. Ðể khắc phục một phần nào,
người ta mắc thêm một điện trở nối tiếp với tụ C ở ngõ vào như hình 7.19.
Trương Văn Tám VII-11 Mạch Điện Tử
Chương 7: OP-AMP_Khuếch đại và ứng dụng
7.3.2 Mạch so sánh:
a/ Ðiện thế ngõ ra bảo hòa:
Ta xem mạch hình 7.20
Trong đó A là độ lợi vòng hở của op-amp. Vì A rất lớn nên theo công thức trên v
0
rất
lớn.
Khi E
d
nhỏ, v
0
được xác định. Khi E
d
vượt quá một trị số nào đó thì v
0
đạt đến trị số
bảo hòa và được gọi là V
Sat
Trị số của Ed tùy thuộc vào mỗi op-amp và có trị số vào
khoảng vài chục μV.
- Khi E
d
âm, mạch đảo pha nên v
0
=-V
Sat
- Khi E
d
dương, tức v
1
>v
2
thì v0=+V
Sat
.
Ðiện thế ngõ ra bảo hòa thường nhỏ hơn điện thế nguồn từ 1 volt đến 2 volt. Ðể ý là
|+V
Sat
| có thể khác |-V
Sat
|.
Như vậy ta thấy điện thế E
d
tối đa là:
b/ Mạch so sánh mức 0: (tách mức zéro)
* So sánh mức zéro không đảo
Trương Văn Tám VII-12 Mạch Điện Tử
Chương 7: OP-AMP_Khuếch đại và ứng dụng
* Mạch so sánh mức zéro đảo:
c/Mạch so sánh với 2 ngõ vào có điện thế bất kỳ:
* So sánh mức dương đảo và không đảo:
- So sánh mức dương không đảo:
Trương Văn Tám VII-13 Mạch Điện Tử
Chương 7: OP-AMP_Khuếch đại và ứng dụng
- So sánh mức dương đảo:
* So sánh mức âm đảo và không đảo:
Trương Văn Tám VII-14 Mạch Điện Tử
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét