Website:
http://www.docs.vn
Email :
lienhe@docs.vn
Tel : 0918.775.368
5
Website:
http://www.docs.vn
Email :
lienhe@docs.vn
Tel : 0918.775.368
Chơng I
Nhận thức lý luận về tội phạm cớp giật tài sản và
hoạt động khai thác mở rộng trong điều tra tội phạm
cớp giật tài sản của cơ quan cảnh sát điều tra
Công an quận Đống Đa
1. Một số nhận thức lý luận về tội phạm cớp giật tài sản
1.1. Quy định của pháp luật Việt Nam về tội phạm cớp giật tài sản
Quyền sở hữu tài sản là một trong những quyền hết sức quan trọng và thiết
thực. Vì vậy, ngay sau khi đã giành đợc chính quyền năm 1945 thì ngày 9/11/1946
Quốc Hội khoá I nớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã thông qua bản Hiến pháp
đầu tiên là cơ sở pháp lý cho các hoạt động ban hành pháp luật và các hoạt động
của Nhà nớc. Tại Điều 12, Hiến pháp 1946 đã quy định: "Quyền t hữu tài sản của
công dân đợc đảm bảo".
Sau khi giành đợc chính quyền tháng 8 năm 1945, do phải đơng đầu với các
thế lực phản động trong nớc và chuẩn bị cho cuộc kháng chiến trờng kỳ chống thực
dân Pháp, nên Nhà nớc ta cha kịp ban hành các văn bản pháp luật về các tội xâm
phạm sở hữu nói chung cũng nh tội phạm CGTS của công dân nói riêng. Ngày
10/10/1945 Chính phủ ra Sắc lệnh số 47 cho phép áp dụng một số điều luật cũ của
Đế quốc phong kiến với điều kiện là không trái với nguyên tắc độc lập của nớc Việt
Nam và chính thể Dân chủ cộng hoà.
Đến năm 1959, Toà án nhân dân tối cao ra Chỉ thị 772-TATC ngày 10/7/1959
về vấn đề đình chỉ áp dụng luật pháp cũ của đế quốc, phong kiến. Để áp ứng yêu cầu
công tác xét xử, Thủ tớng chính phủ đã ban hành Thông t 442-TTg ngày 19/1/1955
hớng dẫn các Toà án trừng trị một số tội phạm trộm cắp, cớp của, lừa gạt, bội tín
Tuy vậy, các tội phạm đợc quy định trong văn bản này còn đơn giản, chung chung, đ-
ờng lối xử phạt cha rõ ràng, khi áp dụng gặp nhiều khó khăn, không thống nhất.
Ngày 21/10/1970, Uỷ ban Thờng vụ Quốc hội nớc Việt Nam Dân chủ Cộng
6
Website:
http://www.docs.vn
Email :
lienhe@docs.vn
Tel : 0918.775.368
hoà đã thông qua 2 Pháp lệnh: Pháp lệnh trừng trị các tội xâm phạm tài sản XHCN
(Do lệnh số 149 - LCT ngày 23/10/1970 của Chủ tịch nớc công bố) và Pháp lệnh
trừng trị các tội xâm phạm tài sản riêng của công dân (Do lệnh số 150 - LCT ngày
23/10/1970 của Chủ tịch nớc công bố). Đây là hai văn bản pháp luật quy định về
trừng trị các tội xâm phạm quyền sở hữu và hình phạt rất rõ ràng, cụ thể, thống
nhất. Việc ban hành hai văn bản này là một bớc tiến quan trọng trong hoạt động lập
pháp. Tuy nhiên, trong thực tiễn do nhận thức cha đầy đủ nên nhiều trờng hợp khi
xét xử còn nhầm lẫn giữa tội cớp giật với các tội cớp, cỡng đoạt tài sản nên Toà án
nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an đã ra Thông t liên
bộ ngày 16/3/1973 hớng dẫn thống nhất nhận thức hai Pháp lệnh, trong đó có phân
biệt sự khác nhau giữa tội tội cớp giật với tội cớp, cỡng đoạt tài sản.
Nh vậy, cùng với việc ban hành hai Pháp lệnh, Thông t hớng dẫn này có ý
nghĩa đặc biệt quan trọng, nó tạo nên sự thống nhất trong việc xét xử, trong nhận
thức và là cơ sở pháp lý đấu tranh có hiệu quả đối với các tội phạm xâm phạm tài
sản nói chung và tội CGTS tài sản nói riêng.
Sau khi giải phóng Miền Nam năm 1975 đất nớc thống nhất, việc sử dụng
các văn bản pháp luật hình sự đơn lẻ (Pháp lệnh, Sắc lệnh, Chỉ thị, Thông t ) đã tỏ
ra không còn đáp ứng thực tiễn xã hội. Những quy định về tội phạm và hình phạt
trong văn bản đơn lẻ ấy đã có nhiều điểm không còn phù hợp; việc nhận thức và
vận dụng giữa các địa phơng không thống nhất. Để đáp ứng yêu cầu đấu tranh
chống tội phạm trong giai đoạn mới, ngày 27/6/1985 Quốc hội khoá V của nớc ta
đã thông qua BLHS và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/1986. Việc ban hành
BLHS là một bớc tiến vợt bậc trong lịch sử lập pháp, nó là cơ sở pháp lý thống
nhất để đấu tranh với các hành vi phạm tội.
Tội phạm CGTS đợc quy định ghép chung với tội công nhiên chiếm đoạt tài
sản, quy định tại Điều 131 và Điều 154.
* Điều 131 quy định tội cớp giật hoặc công nhiên chiếm đoạt tài sản xã
hội chủ nghĩa.
* Điều 154 quy định về tội cớp giật hoặc công nhiên chiếm đoạt tài sản của
7
Website:
http://www.docs.vn
Email :
lienhe@docs.vn
Tel : 0918.775.368
công dân.
Đến năm 1986, đất nớc bớc vào công cuộc đổi mới toàn diện, tiến hành
công nghiệp hoá - hiện đại hoá, mở cửa hội nhập BLHS năm 1985 qua nhiều lần
sửa đổi không còn phù hợp nữa và đến năm 1999, BLHS mới ra đời đợc Quốc hội
nớc ta thông qua ngày 21/12/1999 và có hiệu lực thi hành từ tháng 7/2000.
Tại Điều 136, Chơng XIX - BLHS 1999, tội phạm cớp giật tài sản đợc quy
định cụ thể nh sau:
1. Ngời nào CGTS của ngời khác thì bị phạt tù từ một năm đến năm năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trờng hợp sau đây thì bị phạt tù từ ba năm
đến mời năm:
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Tái phạm nguy hiểm;
d) Dùng thủ đoạn nguy hiểm;
đ) Hành hung để tẩu thoát;
e) Gây thơng tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của ngời khác mà có tỷ lệ
thơng tật từ 11% đến 30%.
g) Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ năm mơi triệu đồng đến dới hai trăm triệu đồng;
h) Gây hậu quả nghiêm trọng.
3. Phạm tội thuộc một trong các trờng hợp sau đây thì bị phạt tù từ bảy năm
đến mời lăm năm:
a) Gây thơng tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của ngời khác mà tỷ lệ th-
ơng tật từ 31% đến 60%;
b) Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ hai trăm triệu đồng đến dới năm trăm triệu
đồng;
c) Gây hậu quả rất nghiêm trọng.
4. Phạm tội thuộc một trong các trờng hợp sau đây thì bị phạt tù từ mời năm
đến hai mơi năm hoặc tù chung thân:
a) Gây thơng tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của ngời khác mà tỷ lệ th-
8
Website:
http://www.docs.vn
Email :
lienhe@docs.vn
Tel : 0918.775.368
ơng tật từ 61% trở lên hoặc làm chết ngời;
b) Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ năm trăm triệu đồng trở lên;
c) Gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
5. Ngời phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ mời triệu đồng đến một trăm
triệu đồng.
Nh vậy, so với quy định ở BLHS năm 1985 thì BLHS năm 1999 đã tách riêng
hai tội CGTS (Điều 136) và tội công nhiên chiếm đoạt tài sản (Điều 137), đồng thời
bỏ đi tội cớp giật và công nhiên chiếm đoạt tài sản xã hội chủ nghĩa (Điều 131 -
BLHS 1985). Hơn nữa quy định tội phạm CGTS tại Điều 136 - BLHS 1999 rất cụ thể,
rõ ràng và bổ sung các tình tiết định khung tăng nặng.
1.2. Đặc điểm pháp lý của tội phạm CGTS
Tội phạm CGTS có những dấu hiệu pháp lý đặc trng sau:
- Khách thể của tội phạm:
Khách thể của tội phạm CGTS là quan hệ sở hữu đối với tài sản nói chung
(không phân biệt hình thức sở hữu nào) đồng thời xâm phạm đến tính mạng, sức
khoẻ của công dân, gây tác động xấu đến TTATXH.
Đối tợng của tội phạm CGTS là tài sản dới dạng vật chất thuộc mọi loại
hình thức sở hữu. Tài sản là đối tợng của tội phạm CGTS có thể bị ngời phạm tội
chiếm hữu, sử dụng, định đoạt một cách trái pháp luật theo ý thức chủ quan của
ngời phạm tội.
- Mặt khách quan của tội phạm:
Hành vi khách quan của tội phạm đợc thể hiện ở việc công khai chiếm đoạt
tài sản đang do ngời khác quản lý, sở hữu rồi nhanh chóng tẩu thoát. Công khai
chiếm đoạt tài sản có nghĩa là ngời phạm tội không cần che giấu hành vi của mình
trong lúc thực hiện, chủ sở hữu biết ngay tài sản của mình vừa bị chiếm đoạt. Các
hành vi cụ thể nh: chộp lấy, giằng lấy, vồ lấy, giật lấy
Nhanh chóng chiếm đoạt tài sản và nhanh chóng tẩu thoát là đặc trng cơ bản
của tội phạm CGTS để phân biệt với tội công nhiên chiếm đoạt tài sản, tội cớp tài
sản. Nói cách khác, ngời phạm tội có đợc tài sản trong tay bằng việc nhanh chóng
9
Website:
http://www.docs.vn
Email :
lienhe@docs.vn
Tel : 0918.775.368
chạy trốn. Để thực hiện hành vi chiếm đoạt, ngời phạm tội đã lợi dụng sơ hở của ng-
ời chủ sở hữu, ngời có trách nhiệm quản lý tài sản hoặc có thể tự mình tạo ra các sơ
hở nhằm có điều kiện thuận lợi để tiếp cận tài sản, bất ngờ thực hiện hành vi (chộp,
giật, vồ ) nhằm chiếm đoạt tài sản. Nh vậy, có thể có những sự tác động lên thân
thể của ngời bị hại, nhng sự tác động này không nhằm mục đích gây thơng tích
hoặc gây tổn hại cho sức khỏe nạn nhân.
Những tài sản mà bọn tội phạm thờng nhằm vào để cớp giật và những vật có
giá trị, nhỏ, gọn, có thể lấy và mang đi dễ dàng nh dây chuyền vàng, điện thoại di
động, túi xách, đồng hồ, ví Với thủ đoạn nhanh chóng chiếm đoạt nh vậy, ngời
phạm tội mong muốn chủ tài sản hoặc ngời quản lý tài sản không kịp có điều kiện
phản ứng, ngăn cản việc chiếm đoạt, do vậy hoàn toàn không có ý định dùng bất
cứ thủ đoạn nào khác để đối phó với ngời trực tiếp giữ tài sản.
Tội phạm đợc hoàn thành từ khi thực hiện xong hành vi "giật tài sản" không kể
sau đó kẻ phạm tội có lấy đợc tài sản hay bỏ lại tài sản đã cớp giật để tẩu thoát. Do vậy,
tội phạm cớp giật là loại tội phạm có cấu thành hành vi chứ không cấu thành vật chất.
- Mặt chủ quan của tội phạm:
Tội phạm CGTS đợc thực hiện với hình thức lỗi có ý trực tiếp. Mục đích của
tội phạm là chiếm đoạt tài sản của ngời khác một cách bất hợp pháp, động cơ thúc
đẩy ngời phạm tội thực hiện hành vi CGTS là vụ lợi.
- Chủ thể của tội phạm:
Là bất kỳ ngời nào có đủ năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện hành vi đã
nêu trên trong Điều 136 BLHS 1999 và đạt độ tuổi theo luật định.
Tóm lại: Nhận thức đúng đắn về đặc điểm pháp lý của tội phạm CGTS để
giúp chúng ta phân biệt rõ với một số loại tội phạm cùng loại nh công nhiên chiếm
đoạt tài sản, cớp tài sản đồng thời có ý nghĩa quan trọng trong công tác điều tra
khám phá các vụ CGTS, là cơ sở xác định những biện pháp chiến thuật phù hợp để
làm rõ sự thật vụ án.
2. Nhận thức cơ bản về hoạt động khai thác mở rộng trong điều tra tội phạm
cớp giật tài sản của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an quận Đống Đa
10
Website:
http://www.docs.vn
Email :
lienhe@docs.vn
Tel : 0918.775.368
2.1. Khái niệm, đặc điểm hoạt động khai thác mở rộng trong điều tra các vụ
án cớp giật tài sản
Theo từ điển Bách khoa CAND năm 2005 thì khai thác mở rộng "Là quá
trình nghiên cứu, tìm hiểu để sử dụng những điều có ích còn ẩn giấu, cha đợc tận
dụng phục vụ cho các hoạt động nghiệp vụ, là quá trình tra hỏi để thu thập, tìm
hiểu và biết đợc những tin tức cần thiết về một đối tợng phục vụ yêu cầu điều tra,
nghiên cứu của cơ quan Công an".
Giáo trình Phơng pháp điều tra tội phạm cụ thể của Học viện CSND năm
2001 có đa ra khái niệm: "Điều tra vụ án hình sự là hoạt động điều tra của những
cơ quan điều tra và những cơ quan đợc giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động
điều tra theo luật định, đợc tiến hành theo trình tự TTHS nhằm chứng minh sự thật
của vụ án theo yêu cầu của pháp luật".
Theo chúng tôi, khai thác mở rộng điều tra tội phạm nói chung và tội phạm
CGTS nói riêng đợc tiến hành bằng sử dụng tổng hợp các biện pháp, chiến thuật
điều tra, trinh sát để làm rõ và mở rộng vụ án chứ không phải chỉ sử dụng chiến
thuật xét hỏi, mà chiến thuật xét hỏi (hỏi cung bị can) chỉ là một chiến thuật trọng
tâm và trực tiếp khai thác mở rộng có hiệu quả nhất trong các biện pháp chiến
thuật đợc sử dụng để khai thác mở rộng vụ án.
Từ những vấn đề nêu trên, chúng tôi đa ra khái niệm: "Khai thác mở rộng
điều tra vụ án là hoạt động của những CQĐT và những cơ quan đợc giao nhiệm vụ
tiến hành một số hoạt động điều tra theo luật định đợc tiến hành bằng cách sử
dụng tổng hợp các biện pháp, chiến thuật điều tra, trinh sát nhằm khai thác triệt để
và mở rộng về đối tợng phạm tội, về các vụ án chúng đã gây ra và các vấn đề khác
có liên quan mà CQĐT cha nắm đợc".
Nh vậy, khai thác mở rộng điều tra tội phạm CGTS: "Là hoạt động điều tra
của CQCSĐT tội phạm về TTXH và những cơ quan đợc giao nhiệm vụ tiến hành
một số hoạt động điều tra trong lực lợng CSND theo luật định đợc tiến hành bằng
cách sử dụng tổng hợp các biện pháp, chiến thuật điều tra, trinh sát điều tra trinh
sát để nghiên cứu, tìm tòi các điều có ích còn ẩn giấu nhằm khai thác triệt để và
11
Website:
http://www.docs.vn
Email :
lienhe@docs.vn
Tel : 0918.775.368
mở rộng các đối tợng trong ổ nhóm cớp giật, các vụ án mà chúng đã gây ra và các
vấn đề khác có liên quan, phục vụ cho yêu cầu điều tra, chứng minh làm rõ tội
phạm". Thực chất của hoạt động khai thác mở rộng là việc nghiên cứu đánh giá
một cách tổng hợp các chứng cứ, các điều kiện khách quan, chủ quan ở một thời
điểm điều tra để phối hợp tìm tòi các mâu thuẫn, bất hợp lý trong điều kiện, khả
năng cho phép.
Đặc điểm về khai thác mở rộng điều tra tội phạm CGTS:
Khai thác mở rộng điều tra tội phạm CGTS chính là hoạt động điều tra, nó
vừa là yêu cầu điều tra vụ án CGTS đã đợc Luật TTHS quy định. Hoạt động khai
thác mở rộng điều tra tội phạm cớp giật tài sản đợc titến tiến hành trong suốt cả
giai đoạn điều tra vụ án từ khi tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm đến khi kết thúc
điều tra, là một hoạt động quan trọng không thể thiếu trong giai đoạn điều tra vụ
án hình sự. Về phơng diện nhận thức, khai thác mở rộng điều tra tội phạm CGTS
là một dạng hoạt động nhận thức. Đối tợng nhận thức của hoạt động này là những
vụ án hình sự đã xảy ra và những đối tợng thực hiện hành vi phạm tội, khác với
những dạng hoạt động nhận thức khác, chủ thể tiến hành hoạt động khai thác mở
rộng điều tra tội phạm CGTS là những cán bộ điều tra, ĐTV của Cơ quan CSĐTTP
về TTXH và những cơ quan chức năng khác đợc giao nhiệm vụ tiến hành một số
hoạt động điều tra theo luật định.
Trong qúa trình khai thác mở rộng điều tra, CQĐT đợc áp dụng các biện
pháp, những phơng tiện kỹ thuật theo quy định của pháp luật, của ngành. Kết quả
khai thác mở rộng điều tra tội phạm CGTS đợc phản ánh trong các văn bản TTHS
và có giá trị pháp lý.
Để khai thác mở rộng điều tra tội phạm CGTS đòi hỏi phải áp dụng tổng hợp
các biện pháp, chiến thuật điều tra, trinh sát nh: tiếp nhận, xử lý tin báo; lấy lời khai
ngời bị hại, ngời làm chứng; hỏi cung bị can; khám xét; các hoạt động nghiệp vụ
trinh sát trong đó biện pháp hỏi cung bị can là trọng tâm và trực tiếp, đem lại hiệu
quả cao nhất.
Mục đích cụ thể của hoạt động khai thác mở rộng điều tra tội phạm
12
Website:
http://www.docs.vn
Email :
lienhe@docs.vn
Tel : 0918.775.368
CGTS là nhằm làm rõ và mở rộng số đối tợng phạm tội, đồng phạm, băng, ổ nhóm
cớp giật và các vụ án chúng đã gây ra, đồng thời mở rộng điều tra các vụ án khác có
liên quan.
2.2. Nhiệm vụ cần chứng minh, làm rõ trong khai thác mở rộng điều tra tội
phạm cớp giật tài sản
Những vấn đề cần khai thác mở rộng điều tra tội phạm CGTS dựa trên cơ sở
những vấn đề phải chứng minh trong vụ án CGTS. Những vấn đề cần chứng minh
trong vụ án hình sự là những tình tiết thực tế phản ánh bản chất của sự việc liên quan
đến tội phạm và ngời phạm tội, những tình tiết khác mà cơ quan điều tra cần phải làm
rõ giúp cho việc giải quyết vụ án đúng quy định của pháp luật.
Căn cứ vào Điều 136 của BLHS năm 1999 quy định về tội CGTS và Điều 63
của Bộ Luật TTHS năm 2003; những vấn đề cần chứng minh làn rõ, khai thác mở
rộng trong vụ án CGTS là:
- Có hành vi CGTS xảy ra hay không?
- Thời gian và địa điểm xảy ra tội phạm?
- Tài sản bị cớp giật là tài sản gì?
- Phơng thức, thủ đoạn gây án; công cụ, phơng tiện mà bọn tội phạm đã sử
dụng trong quá trình gây án?
- Xác định rõ ngời thực hiện hành vi CGTS là ai? Có đồng phạm hay
không?
- Làm rõ ngời bị hại trong các vụ án CGTS.
- Những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm của bị can; nguyên nhân
và điều kiện làm phát sinh tội phạm.
Từ những vấn đề cần chứng minh là cơ sở để xác định những vấn đề cần
khai thác mở rộng trong điều tra tội phạm cớp giật nh sau:
- Làm rõ những đối tợng còn lại trong băng, ổ nhóm tội phạm CGTS để có
cơ sở truy bắt tất cả các đối tợng đã gây án.
- Làm rõ vai trò, vị trí, hành vi của các đối tợng trong băng, ổ nhóm tội phạm.
- Làm rõ các hành vi pham tội trớc đó mà các đối tợng đã gây ra, kể cả các
13
Website:
http://www.docs.vn
Email :
lienhe@docs.vn
Tel : 0918.775.368
hành vi phạm tội khác.
- Khai thác mở rộng các băng, ổ nhóm tội phạm khác mà đối tợng cớp giật
có thể biết đợc.
Tóm lại: Để làm rõ và khai thác mở rộng tội phạm và ngời thực hiện hành vi
phạm tội CGTS một cách nhanh chóng, chính xác, toàn diện, xử lý kịp thời, công
minh mọi hành vi phạm tội, không để lọt tội phạm, không làm oan ngời vô tội, cán bộ
điều tra, ĐTV cần phải xác định rõ những vấn đề cần chứng minh, cần khai thác mở
rộng trong điều tra tội phạm CGTS trong từng vụ án cụ thể. Đối với nội dung khai
thác mở rộng cần tập trung vào số đối tợng phạm tội, ổ nhóm tội phạm, các vụ án
chúng đã gây ra, số ngời bị hại Những vấn đề trên chỉ có tính phổ biến, trong những
trờng hợp cụ thể, những vấn đề trên có thể khác nhau và có thể đợc mở rộng thêm.
2.3. Nội dung các biện pháp tiến hành khai thác mở rộng điều tra tội phạm c-
ớp giật tài sản của lực lợng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội Công
an quận Đống Đa
2.3.1. Khai thác mở rộng trong tiếp nhận và xử lý tin báo tố giác về tội
phạm cớp giật tài sản
Công tác tiếp nhận và xử lý tin báo tố giác tội phạm có ý nghĩa quan trọng
trong hoạt động điều tra, là cơ sở đảm bảo cho khai thác mở rộng vụ án CGTS đạt
hiệu quả. Các tin báo tố giác vụ CGTS thờng từ nguồn sau: Tin báo tố giác của công
dân, cơ quan Nhà nớc, tổ chức xã hội; tin báo trên phơng tiện thông tin đại chúng;
do điều tra mở rộng các vụ án khác hoặc do đối tợng ra tự thú; do Công an phờng
chuyển đến.
Khi tiếp nhận, ĐTV cần phải ghi lại nội dung vụ án, chú ý hỏi kỹ những nội
dung sau: lai lịch ngời báo tin, số điện thoại, địa chỉ, thời gian, địa điểm xảy ra vụ c-
ớp giật; đối tợng cớp giật để lại hiện trờng những gì, thu giữ đợc không; số lợng đối
tợng, đặc điểm nhận dạng của đối tợng, đặc điểm công cụ, phơng tiện sử dụng để c-
ớp giật; số lợng, đặc điểm, chủng loại tài sản bị chiếm đoạt, đờng đến và rút khỏi
hiện trờng của điều tra; do đâu mà ngời báo tin biết đợc vụ CGTS. Từ những nội
dung trên, ĐTV có cơ sở để phân tích, tổng hợp các thông tin, tài liệ để tiến hành
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét