cỏc ho tit trờn gm s n nhng nột chm phỏ trờn cỏc bc thờu
tt c u mang vúc dỏng dõn tc, quờ hng, cha ng nh hng v
vn hoỏ tinh thn, quan nim v nhõn vn v tớn ngng, tụn giỏo ca dõn
tc.
Sỏu l, th trng tiờu th sn phm ca cỏc lng ngh hu ht mang tớnh
a phng, ti ch v nh hp. Bi s ra i ca cỏc lng ngh, c bit
l cỏc lng ngh truyn thng, l xut phỏt t vic ỏp ng nhu cu v
hng tiờu dựng ti ch ca cỏc a phng. mi mt lng ngh hoc
mt cm lng ngh u cú cỏc ch dựng lm ni trao i, buụn bỏn, tiờu
th sn phm ca cỏc lng ngh. Cho n nay, th trng lng ngh v c
bn vn l cỏc th trng a phng, l tnh hay liờn tnh v mt phn
cho xut khu.
By l, hỡnh thc t chc sn xut trong cỏc lng ngh ch yu l quy
mụ h gia ỡnh, mt s ó cú s phỏt trin thnh t chc hp tỏc v doanh
nghip t nhõn.
3. Con ng hỡnh thnh ca cỏc lng ngh.
Kho sỏt, nghiờn cu v cỏc lng ngh cho thy, dự ú l lng ngh gỡ, sn
xut- kinh doanh nh th no, thnh lp t bao gi, tuy thi im xut hin ca
chỳng cú khỏc nhau nhng tu chung li chỳng thng xut hin theo mt s con
ng tng i ph bin l:
Th nht l, phn ln cỏc lng ngh c hỡnh thnh trờn c s cú nhng
ngh nhõn, vi nhiu lý do khỏc nhau ó t ni khỏc n truyn ngh cho
dõn lng.
Th hai l, mt s lng ngh hỡnh thnh t mt s cỏ nhõn hay gia ỡnh cú
nhng k nng v s sỏng to nht nh. T s sỏng to ca h, quy trỡnh
sn xut v sn phm khụng ngng c b sung v hon thin. Ri h
truyn ngh cho dõn c trong lng, lm cho ngh ú ngy cng lan truyn
ra khp lng v to thnh lng ngh.
Th ba l, mt s lng ngh hỡnh thnh do cú nhng ngi i ni khỏc
hc ngh ri v dy li cho nhng ngi khỏc trong gia ỡnh, dũng h v
m rng dn phm vi ra khp lng.
Trang 5
Th t, mt s lng ngh mi hỡnh thnh trong nhng nm gn õy, sau
nm 1954 c hỡnh thnh mt cỏch cú ch ý do cỏc a phng thc
hin ch trng phỏt trin ngh ph trong cỏc hp tỏc xó nụng nghip.
Th nm l, trong thi k i mi hin nay, cú mt s lng ngh ang
c hỡnh thnh trờn c s s lan to dn t mt s lng ngh truyn
thng, to thnh mt cm lng ngh trờn mt vựng lónh th lõn cn vi
lng ngh truyn thng.
4. iu kin hỡnh thnh cỏc lng ngh.
Nghiờn cu s phõn b ca cỏc lng ngh cho thy, s tn ti v phỏt trin
ca cỏc lng ngh cn phi cú nhng iu kin c bn nht nh:
Mt l, gn ng giao thụng. Hu ht cỏc lng ngh c truyn u nm
trờn cỏc u mi giao thụng quan trng, c bit l nhng u mi giao
thụng thu b.
Hai l, gn ngun nguyờn liu. Hu nh khụng cú lng ngh no li
khụng gn bú cht ch vi mt trong nhng ngun nguyờn liu ch yu
phc v cho sn xut ca lng ngh.
Ba l, gn ni tiờu th hoc th trng chớnh. ú l nhng ni tp trung
dõn c vi mt khỏ cao, gn bn sụng, bói ch v c bit l rt gn
hoc khụng quỏ xa cỏc trung tõm thng mi.
Bn l, sc ộp v kinh t. Biu hin rừ nht thng l s hỡnh thnh v
phỏt trin ca cỏc lng ngh nhng ni ớt rung t, mt dõn s cao,
t cht ngi ụng, thờm vo ú cú khi cũn l do cht t hoc khớ hu
khụng phự hp lm cho ngh nụng khú cú iu kin phỏt trin m
bo thu nhp v i sng dõn c trong lng.
Nm l, lao ng v tp quỏn sn xut tng vựng. Nu khụng cú nhng
ngi tõm huyt vi ngh, cú nhiu quan h gn bú vi ngh v cú kh
nng ng phú vi nhng tỡnh hung xu, bt li thỡ lng ngh cng khú
cú th tn ti mt cỏch bn vng.
II. LCH S HèNH THNH V PHT TRIN CA LNG GM BT
TRNG.
Trang 6
1. Lch s hỡnh thnh v phỏt trin ca lng gm Bỏt Trng.
Xó Bỏt Trng hin nay gm hai lng Bỏt Trng v Giang Cao gp li, l mt
trong 31 xó ca huyn Gia Lõm, trc thuc tnh Bc Ninh, t nm 1961 thuc
ngoi thnh H Ni. Din tớch ton xó Bỏt Trng gm 153 ha, trong ú ch cú 46 ha
t canh tỏc.
Quỏ trỡnh thnh lp lng xó Bỏt Trng dng nh liờn quan n s t c v
chuyn c c din ra trong mt thi gian khỏ di. Tng truyn u tiờn l nhng
ngi th thuc h Nguyn Ninh Trng (Trng) t trng Vnh Ninh (Thanh
Hoỏ), ni sn xut loi gch xõy thnh ni ting trong lch s chuyn c ra.
L mt lng ngh gm truyn thng, t xa xa ó cú mt huyn thoi truyn
khu trong nhiu th h ngi lng rng: Vo thi Trn (th k XIII-XIV), cú ba v
Thỏi hc sinh (ngang vi tin s thi Lờ -Nguyn) c triu ỡnh c i x Bc
Quc l Ha Vnh Kiu - ngi Bỏt Trng, o Trớ Tin- ngi lng Th H v
Lu Phng Tỳ - ngi lng Phự Lóng. Sau khi hon tt cụng vic ngoi giao trờn
ng v nc qua vựng Thiu Chõu, gp bóo ln, h phi dng li ngh, ni ú cú
xng gm Khai Phong. Trong na thỏng ba ụng hc ly ngh lm gm: t cỏch
thc xõy lũ, lm bỏt n lm men, chộp li thnh sỏch v mi ngi thuờ 4 ngi
th khộo bờn y cựng v. Khi v nc, ba ngi hi nhau ai thớch mụn gỡ? Ha
Vnh Kiu lng Bỏt Trng thớch lm trng, ngi lng Th H thớch mu , cũn
ngi lng Phự Lóng li thớch mu da ln. Mi ngi tr v quờ hng lp thnh
lũ lm gm t y
*
Thc ra ngh lm gm Vit Nam ó cú mt lch s phỏt trin t rt sm.
Hin nay kho c hc Vit Nam ó phỏt hin ra nhng du vt gm thụ cú niờn
i 6000 nm trc. Chuyn n giai on gm Phựng Nguyờn, Gũ Mun (Vnh Phỳ)
thi u cỏc vua Hựng, thỡ cht lng gm ó cao hn, chc hn vi nung
800-900 C. Cỏc sn phm gm trong giai on ny cú xng gm bc u
c tinh luyn, k thut to dỏng ó p v tin dng hn. Hoa vn trang trớ c
th hin bng cỏc phng phỏp chi, rch, dp v in. Ngi th gm ó loi b dn
nhng yu t ngu nhiờn, bt u quan tõm n cỏi p ca tng loi sn phm. n
giai on gm men i Vit (t th k XI tr i) thỡ mt s trung tõm gm ó hỡnh
*
Làng nghề, phố nghề Thăng Long- Hà Nội, Bộ Văn hoá thông tin, Trung tâm Triển lãm văn hoá nghệ thuật
Việt Nam, Hà Nội, năm 2000, trang89.
Trang 7
thnh trờn t nc ta nh vựng gm H Bc, Thanh Hoỏ, Thng Long, Nng,
Nhng sn phm gm dõn dng kt hp vi ngh lm gch ngúi ỏp ng yờu cu
xõy dng chựa, thỏp nh chựa Pht Tớch (H Bc) Quc T giỏm (H Ni), thỏp
Chm (Qung Nam, nng), c bit thi Trn, cú trung tõm gm Thiờn
Trng (H Nam Ninh) vi cỏc sn phm tiờu biu nh bỏt, a, bỡnh l ph men
ngc, men nõu , Nh th thỡ õu phi cú s truyn dy ca th gm Tu mi cú
ngh gm Bỏt Trng, Th H, Phự Lóng Duy ch cú truyn thuyt núi v vic
dõn lng Bỏt Trng t B Bỏt chuyn c ra Bc v nh c hu ngn sụng
Hng, phớa di Thng Long, tin vic chuyờn ch nguyờn liu v thnh phm l
phự hp vi lch s. Ngh gm Bỏt Trng gn lin vi quỏ trỡnh lp lng. Do vy,
thi im chuyn c hp lý nht ca ngi lng B Bỏt phi l vo khong cui
thi Trn (th k XIV) v cú th coi ú l thi im m u ca lng gm .
Mt thc t cho thy ngi dõn lng Bỏt khụng th t ngh nh cỏc lng
ngh th cụng khỏc. Ch cú iu vo cỏc dp l hi th thnh hong lng hng nm,
dõn lng rc cỏc bi v du hiu, m t ca cỏc thn ra ỡnh t l, cỏc dũng h
c rc t ca mỡnh ra phi hng. Riờng h Nguyn Ninh Trng, l h u tiờn
chuyn ra lng Bỏt, c quyn rc bỏt hng che lng vng, i vo gia ỡnh.
Cũn cỏc h khỏc ln lut rc bỏt Hng che lng xanh i nộ sang bờn. L hi lng
Bỏt cú nhiu trũ chi v cỏc cuc thi ti tht c ỏo. Ngoi thi nu c, ỏnh c
ngi (m tng u l cỏc b), lng cũn t chc ua ti bng nhng sn phm tinh
xo do ngi th ch tỏc ra. Gii thng tuy khụng ln nhng ó ng viờn mi
ngi khin ai cng c gng ht mỡnh to ra nhng vt phm cú giỏ tr vnh hng.
Ai ai cng hỏo nc tham gia v h cú mt nim tin rng, ngi c gii chớnh l
c t ngh ban lc, lm n s khỏ gi, ngh nghip tin trin sut nm. õy cng
l vinh d vụ giỏ mi ngi t nõng cao tay ngh hờn n nm sau li cú dp ua
ti .
2. Bn sc lng ngh
2.1. t hoỏ nờn vng
Theo quan nim ca ngi xa, núi n cỏc vt phm bng gm l núi n
s kt hp hi ho ca ng hnh (Kim - Mc - Thu - Ho - Th). Kim loi ngõm
Trang 8
trong xng v trong men gm, to ra v p v s huyn bớ ca mu sc. Rm, tre,
ci, g to ra ngn la v to ra ho, bin, tỏc nhõn ca s bn chc trong xng
gm, mu sỏng búng rc r ca ỏo gm. Nc ho vi t to ra dỏng gm v
minh ho cỏc biu tng ca tõm hn. La l cha to ra phm cht, sc thỏi ca
gm. t l m to ra xng tht ca gm. Tt c nhng yu t ú ó to nờn giỏ tr
ca sn phm gm. cu mong s thnh vng, ngi th gm Bỏt Trng thi
xa, mi khi phỏt ho, nhúm lũ li thp ba nộn hng khn cu cho ng hnh hanh
thụng, ngh nghip tin trin.
Lỳc u, ngi th Bỏt Trng khai thỏc t sột trng ngay ti lng. Cht liu
ny m bo tinh do, ớt bó v ớt phi gia c trc khi to hỡnh. Cho n cui thi
Lờ, cỏc gũ t sột trng ca phng Bch Th ó cn, ngi th Bỏt Trng dựng t
ly Rau (Sn Tõy), C in (Phỳc Yờn) v c bit l t Dõu Canh (ụng Anh).
T cui thi Lờ tr i, ngi Bỏt Trng s dng t sụng Dõu lm nguyờn liu
chớnh.
Cho n cui th k trc, mt mt ngi th Bỏt Trng vn tip tc s dng
t Dõu Canh sn xut c, mt khỏc, h cũn s dng t cao lanh Lc T, t
sột trng H Lao v Trỳc Thụn (ụng Triu ). õy l nguyờn liu sn xut
snh trng.
Trong khõu to dỏng gm, xa kia Bỏt Trng ph bớn l li be chch
vut tay trờn bn xoay. Tu theo vt dng nh lm m ngi th dựng chõn
xoay, dựng tay vut. Kt qu h ó to ra nhng sn phm n chic. Kiu vut
ny Bỏt Trng hin cũn rt ớt ngi th gm lm c. Gn õy tớnh cụng nghip
ca sn phm gm ó c y mnh hn khi xut hin cỏc loi khuụn g v thch
cao. Ngi th sỏng tỏc ra mt mu no ú gi l ct, sau ú ngi ta lm khuụn
sn xut cho ra hng lot. u im ca loi k thut ny l lm ra c nhng mt
hng ging nhau v giỏ thnh h.
Ch to men gm l mt bớ quyt nh ngh. Khong cui th k XIV v
trc, men ngc ó c ch to t hai thnh phn chớnh l t sột trng phng
Bch Th v ụxit ng dng bt tỏn nh. T thi Lờ s tr i (u th k XV),
ngi th Bỏt Trng ó ch to ra loi men gio, cú mu trng c. õy l loi men
c ch t ba thnh phn chớnh l: t sột trng phng Bch Th, vụi sng ti,
Trang 9
gio cõy Lõu ct v gio Sung, cng cú khi h dựng gio tru ca lng Qu, lng
Lng. Ngoi men gio, ngi th Bỏt Trng ó ch ra loi men nõu sụcụla. Men
ny bao gm men gio cng thờm 5% ỏ thi (hn hp ụxit st -mangan) ly t Phự
Lóng (Bc Ninh).
Cng t th k XV, ngi th Bỏt Trng ó ch c loi men lam ni ting.
Loi men ny c ch t ỏ (ụxit coban), ỏ thi (ụxit mangan) nghin nh ri
trn vi men ỏo. Men ny phỏt mu nhit : 125 C. Cho n u th k XVII,
mt loi men mi ó c khỏm phỏ l men rn, õy l loi men c iu ch t
vụi sng, gio tru v riờng thnh phn cao lanh T Lc trng c thay th bi cao
lanh mu hng nht ly ti chựa Hi (Bớch Nhụi -Hi Dng). T l ca ba thnh
phn ny c thờm gia gim to ra cỏc loi men rn khỏc nhau.
Bao nung c coi l mt trong nhng khõu quan trng ca k thut nung.
Chớnh nhng viờn gch vuụng - sn phm c bit ca lũ gm Bỏt Trng, xut hin
l do yờu cu ca cu trỳc lũ, ng thi cng l nhng bao nung sn phm.
Bỏt Trng cũn truyn tng ụi cõu i ca ngi k thut nung gm:
Bch lnh chõn truyn nờ tỏc bo
Hng lụ o chỳ th hnh kim.
Ngha l:
Nỳi t trng truyn ngh, bựn thnh vt quý
Lũ rc hng hun nn, t hoỏ nờn vng.
Gii quyt xong vn xng gm, to dỏng men, bao nung, ngi th quan
tõm n vic ch ng la. to ra c ngn la hu ớch, ngi th gm Bỏt
Trng khụng nhng tip thu nhng im u vit ca cỏc lũ gm a phng khỏc,
m cũn khụng ngng ci tin, hon thin v s dng nhiu loi lũ khỏc nhau. Cho
n nay, Bỏt Trng ó s dng cỏc kiu lũ ch, lũ n, lũ bu v lũ hp.
Lũ ch l mt kiu lũ gm c nht nc ta. Nú c hon thin dn nhm
tng nhit trong lũ, dung tớch cha sn phm, v c bit l h thng thụng khúi
kt hp vi vic gi nhit v iu ho nhit trong bu lũ. Cỏc cụng trỡnh nghiờn cu
qua ti kiu khai qut kho c hc H Bc v Hi Hng cho bit cú th phc hi
kiu lũ ch c ca Bỏt Trng. Kiu lũ ny cú dỏng nh mt con ch nm; di khong
7 m, b ngang ch phỡnh rng nht khong 3 ữ 4m, ca lũ rng khong 1,2m v cao
Trang 10
1m. ỏy lũ phng, nm ngang. Vũm lũ cao t 2m n 2.70m. Bờn hụng lũ cú mt
ca ngỏch rng khong 1m, cao 1,2m ngi th gm chng v d sn phm.
Tip cn phớa sau ca gỏy lũ cú ba ng khúi thng ng cao khong 3m n 3,5m, lũ
c nh hỡnh bng gch dõn dng (tr vũm lũ). Sau ú mt bờn trong lũ v sn lũ
c gia c bng mt lp t sột mu hng ly Dõu Canh hoc ỏp Cu, dy
chng 6cm. Trong mt bu lũ c chia ra thnh 5 khu vc xp sn phm: hng
gin, hng gỏy, hng gia, hang chut chy v hng mt .
Trong quỏ trỡnh vn hnh ngi th ó phỏt hin ra nhc im ca lp dt
gia c, thay vo ú bng lp gch mc v va ghộp bng chớnh loi t lm gch.
Phỏt hin ngu nhiờn ny ó to ra nhng viờn gch Bỏt Trng ni ting. Cht liu
ch to loi gch ny gm cú t sột ỏp Cu hoc t mu hng nht khai thỏc ti
Dõu Canh. Mt trong hai loi t trờn trn thờm vi gch chớn v p nh theo mt
t l nht nh sau ú c xp ng theo kớch thc 30cm x 30cm x 3,5cm n 5
cm hoc 30cm x 15cm x 3.5cm n 5cm .
Cho ti gi th k XIX, Bỏt Trng ó xut hin lũ n cựng vi kiu lũ
gm c Phự Lóng, nhng c xõy dng vi nhng cu kin hon chnh hn v cú
hiu sut nhit cao. Bu lũ sõu 9m, rng 2,5m v cao 2,6m, c chia ra 10 bớch
bng nhau. Cỏc bớch phõn cỏch nhau bng hai nng (ct). Ca lũ rng 0,9m cao
1,2m ngi th vo chng lũ v d lũ. K tip gỏy lũ l nhng bung thu khớ,
bớch s 10 thụng vi bung thu khớ qua 3 ca hp. Khúi thoỏt ra t bớch u theo
hai ng thu dn ti ming gi nhit hụng lũ kộo di v ụm ly bung thu khúi.
Lp vỏch trong ghộp bng gch Bỏt trng, lp vỏch ngoi xõy bng gch dõn dng.
Mt di ca ct lũ gn nh phng cũn mt tờn khung vũng ta nh con thuyn ỳp.
Ct lũ c to bng hn hp t sột C in trn vi gch chớn v hoc gm v
nghin nh, hai bờn ct lũ, t bớch 2 n bớch 9 ng vi khong gia hai bớch cú hai
ca nh hỡnh trũn ng kớnh khong 0,2 một gi l cỏc l gii nộm nhiờn liu
vo trong bớch. Riờng bớch u, l gii rng hn na một, gi l l u. Nhit lũ
n cú th t c t 1250
0
C n 1300
0
C. Sn phm gm men lũ n rt phong
phỳ v ú chớnh l ngun gc hỡnh thnh ph Bỏt n H Ni .
Vo khong nhng nm 1930, Bỏt Trng bt u xut hin v i vo hot
ng kiu lũ bu (cng gi l lũ rng). Lũ chia nhiu ngn, thng cú 5 n 7 bu.
Trang 11
Bu lũ cú vũm cun liờn tip vi trc tiờu ca lũ, ta nh nm, by mnh v sũ ỳp
ni nhau. Vũm cun lũ dựng loi gch chu la. nghiờng ca trc lũ so vi
phng nm ngang t 12ữ15 . Lũ bu cú th tớch khong 50ữ70 m
3
, nhiờn liu chi
phớ t 330 ữ 350 kg (trờn di 40% l ci, cũn li l than). Nhit ca lũ bu cú
th t ti 1300
0
C. Tu theo c im ca tng loi sn phm v kinh nghim ca
tng ngi th m cú th iu khin nhit thớch hp theo yờu cu ca quỏ trỡnh
bin i hoỏ lý phc tp ca sn phm, do ú cho phộp nung c nhng loi sn
phm ln v cú cht lng cao.
Lũ hp mi xut hin Bỏt Trng nhng nm 1970 tr li õy. Lũ cú kt cu
n gin v chi phớ ớt, do vy thun li cho mi gia ỡnh sn xut. Nhiờn liu dựng
t lũ ch yu l than cỏm, nờn nhit trong lũ khi t t ti 1250
0
C. Hin nay
Bỏt Trng ó bt u s dng lũ tuynel dựng gas dn thay th cho lũ hp vn vn
cũn nhiu nhc im.
Nhng th k trc õy, quy trỡnh sn xut ca lũ gm Bỏt Trng ra sao thỡ
nay khụng ti liu tỡm hiu. Cũn bõy gi, vo thm mt hp tỏc xó hay mt
gia ỡnh lm gm quy mụ ta cú th hiu c y quy trỡnh lm gm.
2.2. T chc phng hi trc cỏch mng thỏng Tỏm, 1945.
cỏc lng gm nh Th H, Phự Lóng, Hng Canh, Lũ Chum (Thanh
hoỏ) chun b cho mt chuyn lũ c nh cha cú ũi hi phi hỡnh thnh cỏc t
chc phng. Bỏt Trng mt lũ n cú ti trờn di 100 th. S th phc dch
cho cỏc lũ c biờn ch thnh cỏc phng khỏc nhau: phng hng cu, phng b
ci, phng dng lũ, phng chng v t lũ, phng ve la.
1. Phng hng cu v phng b ci.
Phng hng cu do ngi lng Giang Cao m nhn. Cụng vic ca phng
ny l vt bố ci sụng lờn v ca thnh tng on.
Phng b ci a phn l ngi Nam D (Thanh Trỡ, H Ni) m nhn.
Cụng vic ca phng ny l b loi ci phỏc (b to) v b loi ci ba (b nh).
Khi lng ci mi loi do ch lũ nh trc. Mi phng hng cu v phng b
ci cú mt ngi ng u gi l phng trng hay lin anh. Ngi ny chu
Trang 12
trỏch nhim v k thut, ng thi thay mt cho phng mỡnh giao dch vi ch lũ
v khi lng cụng vic, cụng xỏ,
2. Phng dng lũ.
Khi xa, lũ ch c nh cũn bao hp trong phm vi gia ỡnh. Mi khi dng lũ
u cú nhng bn tay, khi úc ca nhng ngi th ti gii v dng, cỏc lũ trong
cựng phng Bch Th gúp ý, gúp cụng. Ngi ch gia ỡnh ch phi lo ba cm
chộn nc thay cho cụng sỏ. n khi cỏc lũ ch nh li dn, nhng lũ n, lũ bu c
ln xut hin thỡ cng ng thi hỡnh thnh phng dng lũ. Phng th dng lũ
thng do nhng th gii lng Giang Cao m nhn. Phng ny chu trỏch nhim
t vic xõy ct ban u n vic tu b, theo dừi sau mi m lũ.
3. Phng chng lũ v t lũ.
Cõu ca dao Bỏt Trng :
"Th nht l c ỏm ma
Th nhỡ ui la
Th ba chng lũ"
ó khng nh mc nng nhc cựng tm quan trng ca vic chng lũ v
t lũ trong sn xut gm.
Phng chng lũ v phng t lũ do ngi Si Sn (H Tõy) v Võn
ỡnh (H ụng) m nhn. Phng chng lũ thng cú 7 ngi: ba th c, ba th
m v mt th hc vic.
Thi im nhúm lũ l nhng gi phỳt trng i nht ca vựng quờ gm c
truyn ny. Theo quan nim xa ú l thi im ca nhng sn phm kt to p
nht sp sa hin t cho thn la tr nờn vnh cu. Ngi th c nhiu tui nht
thp ba nộn hng vi lũng thnh kớnh thụng t vi tri, vi thn Bch Mó
(Thn la). H cu mong : ớt ci, nhiu la, ng ca, vuụng cõy". Vỡ vy, vi
quan nim v nim tin v con s 9 (cu) v 3 (tam) biu tng ca tam ti: Tri,
t v Ngi, ngi chng lũ ó chia thnh ba chng xp sn phm cho chớn bu
ca lũ n nh sau:
- Nhúm chng ỏy: xp bao v sn phm ba lp t ỏy lờn
- Nhúm chng gia: xp ba lp gia
Trang 13
- Nhúm gi mt: xp ba lp cui cựng (cao nht) l gi mt (ngha l xp sn
phm trờn mt bao, xp vo giai on cui cựng trong lũ). Mi nhúm k trờn cú hai
ngi ( mt th c v mt th m). Ngi th hc vic cú nhim v bng bao sn
phm mc chung cho c ba nhúm.
Phng t lũ cú t 5 n 7 ngi, thũng l 7 ngi. Khi lũ vn hnh thỡ
phng ny b trớ nh sau: Ngi xut c (trng phng) sau trỏch nhim v k
thut, hai ngi th t di (t bu ci ln- ca lũ), bn ngi t trờn (nộm
ci ba t trờn t trờn núc vo lũ qua cỏc l gii, nh chic gy u cú gn inh
nhn. Vi dng c c bit ny, ngi th trỏnh c nhng tai nn gõy ra t li
la pht lờn qua cỏc l gii).
4. Phng di bỏt v phng ve la.
Hng c ca lng ó quy nh "Bt kh giỏo hun phi t tụn" (khụng th
dy ngh cho nhng ngi khụng phi con chỏu mỡnh), nờn phng di bỏt v
phng ve la ch do ngi lng Bỏt Trng m nhn. Sn phm mc (vúc) ó c
nh hỡnh qua khõu vut, in v ó c phi hong cho cng tay ri em ( vúc)
gi li m cn thit ca sn phm trc khi sa mc. Cụng on sa hng
mc bao gm cỏc vic: di, tin, ct, ta, chut nc, trang trớ, lm men v sa hng
men.
Phng di bỏt do th nam m nhn. Phng ve la ớt nht cng phi cú ba
ngi: mt ngi ct dũ v ve lũng, mt ngi trang trớ v chm cỳc, mt ngi la
(sp sn phm theo tng cc). Ba ngi ny lp thnh mt dõy chuyn cht ch
trong quỏ trỡnh sn xut.
Ngi ng u ca phng di bỏt v phng ve la cng gi l ngi
xut c. Riờng nhng ngi th n vut bỏt bng tay, tuy ụng o nhng h
khụng thuc mt phng no c, h thun tuý ln nhng ngi lm khoỏn sn
phm.
5. Np sng v phong tc ngi lng gm.
L mt lng ngh c truyn cú lch s hng 5 ữ 6 th k nờn np sng ngi
dõn lng Bỏt Trng mang du n ngh nghip m nột. Nm ngoi ờ, ngay bờn
mộ nc sụng Hng, Bỏt Trng ó tri qua nhiu phen thay i. Mi ln con nc
dõng to thỡ phự sa li bi p cho Bỏt Trng mt lp t mu m. Th nhng mi
Trang 14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét